Menu
Greek Albanian Arabic Bulgarian Chinese (Simplified) Croatian Czech English Filipino French Georgian German Hebrew Hungarian Indonesian Italian Japanese Korean Macedonian Polish Portuguese Romanian Russian Serbian Slovak Slovenian Spanish Turkish Ukrainian

ΥΠΟΘΑΛΑΜΟΣ

Hypothalamus 4 webΟ υποθάλαμος είναι ένα μέρος του εγκεφάλου που περιέχει ένα αριθμό μικρών πυρήνων με μια ποικιλία λειτουργιών. Βρίσκεται κάτω από το θάλαμο του εγκεφάλου, ακριβώς πάνω από την υπόφυση. Στον άνθρωπο έχει περίπου το μέγεθος ενός αμύγδαλου.

Η σημαντικότερη λειτουργία του υποθαλάμου είναι να συνδέει το νευρικό με το ενδοκρινικό σύστημα μέσω της υπόφυσης, του αδένα που ελέγχει τις λειτουργίες των περισσοτέρων ενδοκρινών αδένων. Η λειτουργία του υποθαλάμου είναι βασικά να μετατρέπει τα νευρικά σήματα που δέχεται από τον εγκέφαλο σε ορμονικά. Στη τεχνολογία, τέτοιοι μετατροπείς (converters) χρησιμοποιούνται ευρέα για να μετατρέπουν ηλεκτρικό (ψηφιακό) σήμα σε αναλογικό για να βλέπουμε εικόνες και να ακούμε ήχους.

Pituitary anatomy 2Ο υποθάλαμος εκκρίνει ουσίες ορμονικής φύσεως, που ονομάζονται υποθαλαμικοί εκλυτικοί ή ανασταλτικοί παράγοντες, οι οποίες μεταφέρονται στον πρόσθιο λοβό της υπόφυσης (αδενοϋπόφυση) και ρυθμίζουν τη λειτουργία της. Η μεταφορά γίνεται μέσω ενός αγγειακού δικτύου κατά μήκος του μίσχου της υπόφυσης, του πυλαίου συστήματος, χωρίς να μπαίνουν στην γενική κυκλοφορία. Οι ορμόνες αυτές είναι:

  1. Η ορμόνη που διεγείρει την έκκριση της αυξητικής ορμόνης (GH) από την αδενοϋπόφυση (GHRH, Growth Hormone Releasing Hormone). 
  2. Η σωματοστατίνη που αναστέλλει την έκκριση της αυξητικής ορμόνης (GH) από την αδενοϋπόφυση (somatostatin). Η σωματοστατίνη παράγεται επίσης από τα κύτταρα D του παγκρέατος και ασκεί ανασταλτική επίδραση στην έκκριση παγκρεατικών και γαστρεντερικών ορμονών. 
  3. Η ορμόνη που διεγείρει την έκκριση της θυρεοειδοτρόπου ορμόνης (TSH) και παράδοξα της προλακτίνης από την αδενοϋπόφυση (TRH, Thyrotropin Releasing Hormone). 
  4. Η ορμόνη που διεγείρει την έκκριση των γοναδοτροπινών (FSH και LH) από την αδενοϋπόφυση (GnRH, Gonadotropin Releasing Hormone).
  5. Η ορμόνη που διεγείρει την έκκριση της φλοιοεπινεφριδιοτρόπου ορμόνης (ACTH) από την αδενοϋπόφυση (CRH, Corticotropin Releasing Hormone)
  6. Η ντοπαμίνη (Dopamine) που αναστέλλει την έκκριση προλακτίνης (PRL) από την αδενοϋπόφυση

Ο υποθάλαμος συνθέτει σε νευρικά κύτταρα και άλλες ορμόνες που τις μεταφέρει στον οπίσθιο λοβός της υπόφυσης (νευροϋπόφυση) απ' όπου και εκκρίνονται. Η μεταφορά γίνεται μέσω της  υποθαλαμοϋποφυσιακής οδού που αποτελείται από νευράξονες. Ο νευράξονας είναι νευρική ίνα, δηλαδή μια επιμήκης λεπτή προέκταση ενός νευρικού κυττάρου, που μεταφέρει μακριά από το σώμα του νευρικού κυττάρου του υποθαλάμου αυτές τις ορμόνες. Οι ορμόνες αυτές είναι:

  1. Η ωκυτοκίνη (Oxytocin), η οποία προάγει τις συσπάσεις της μήτρας κατά τον τοκετό και βοηθά στο θηλασμό, αποκαλείται πολλές φορές και ορμόνη της αγάπης ή της στοργής, και 
  2. Η αντιδιουρητική ορμόνη (ADH, Antidiuretic Hormone ή αλλιώς βαζοπρεσσίνη), η οποία περιορίζει την αποβολή νερού από τους νεφρούς. 

Βασική λειτουργία του υποθαλάμου είναι η ρύθμιση της έκκρισης των ορμονών κατά τη διάρκεια της μέρας και της νύχτας, και η προσαρμογή της ορμονικής έκκρισης στις διαφορετικές φάσεις του αναπαραγωγικού κύκλου.

Ο κύκλος ύπνου-εγρήγορσης, είναι ένας ενδογενής ρυθμός, που από τα πρώτα χρόνια της ζωής σταθεροποιείται σταδιακά στον κύκλο ημέρα-νύχτα. Πρόκειται για τον επονομαζόμενο κιρκάδιο ρυθμό (circadian rhythm) που ονομάζεται έτσι επειδή «circa» στα λατινικά σημαίνει κύκλος και «dies» σημαίνει ημέρα. Νευρικές ώσεις από τον αμφιβληστροειδή χιτώνα του οφθαλμού φθάνουν στην επίφυση και επηρεάζουν την έκκριση μελατονίνης. Το σκοτάδι διεγείρει την έκκριση μελατονίνης, ενώ το φως την καταστέλλει. Η μελατονίνη επιταχύνει την επέλευση του ύπνου και έχει χρησιμοποιηθεί ακόμη και ως φάρμακο για την αντιμετώπιση της αϋπνίας.

Η μελατονίνη δρα στους υπερχιασματικούς πυρήνες του υποθάλαμου και έτσι ο οργανισμός αντιλαμβάνεται το μήκους της ημέρας (φωτοπερίοδος). Πολλές ορμονικές εκκρίσεις του υποθαλάμου ακολουθούν τον κιρκάδιο αυτό ρυθμό. Για παράδειγμα η έκκριση της CRH από τον υποθάλαμο παρουσιάζει διακυμάνσεις κατά τη διάρκεια του εικοσιτετραώρου, προκαλώντας αντίστοιχες διακυμάνσεις στην έκκριση ACTH και κορτιζόλης, η έκκριση της GnRH παρουσιάζει αύξηση τις πρώτες πρωινές ώρες με αντίστοιχη αύξηση της τεστοστερόνης και των οιστρογόνων, η έκκριση της GHRH και της αυξητικής ορμόνης παρουσιάζεται κυρίως κατά το βαθύ ύπνο.

Στον υποθάλαμο υπάρχουν επίσης κέντρα ελέγχου της αρτηριακής πίεσης, της καρδιακής συχνότητας, των λειτουργιών του γαστρεντερικού συστήματος και το θερμορρυθμιστικό κέντρο που αποτελεί και σημείο δράσης των αντιπυρετικών φαρμάκων. Τα κέντρα αυτά, μαζί με την έκκριση των λεγομένων ορμονών του stress, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ανταπόκριση του οργανισμού σαν ένα ενιαίο σύνολο στις καταστάσεις stress.

 

επιστροφή στην κορυφή

Share This